Hoe Tetra Tech de provincie Noord-Brabant ondersteunt bij grootschalig bodemonderzoek
Van speeltuin tot moestuin: waar vormt lood in de bodem een risico voor jonge kinderen? Voor de provincie Noord-Brabant brengt Tetra Tech honderden locaties in kaart. Achter iedere locatie gaat een zorgvuldig proces schuil: van selectie en veldwerk tot analyse en advies.
1819
Aandachtlocaties
841
Onderzoekslocaties uit bureaustudie
20-40
Bodemsteken op locatie
80%
Van het project is afgerond
2023-2027
Looptijd project
Lood uit het verleden, de risico’s van nu
Lood komt van nature voor in de bodem. Door toepassingen uit het verleden, zoals loodhoudende benzine, verf en bouwmaterialen, zijn de concentraties op sommige plekken verhoogd. Vooral jonge kinderen zijn gevoelig voor de effecten van lood. Tijdens het buitenspelen kunnen zij kleine hoeveelheden grond binnenkrijgen via hand-mondcontact. Als jonge kinderen te veel lood binnenkrijgen, kan dit negatieve invloed hebben op de ontwikkeling van hun hersenen. Bij moestuinen speelt daarnaast een ander risico: lood kan namelijk ook via groenten en fruit worden opgenomen.
Daarom onderzoekt de provincie Noord-Brabant locaties waar kinderen met de bodem in aanraking kunnen komen, zoals speeltuinen, basisscholen, kinderopvanglocaties en moestuincomplexen. Particuliere tuinen vallen buiten het project. Eigenaren en huurders zijn zelf verantwoordelijk voor het gebruik en de inrichting van hun terrein.
Uitdaging: van groslijst naar gerichte selectie
De provincie Noord-Brabant ontving van gemeenten, met uitzondering van de vijf grootste Brabantse gemeenten, ruim 1.800 locaties waar mogelijk sprake is van verhoogde loodgehalten. De GGD hanteert hiervoor een advieswaarde om gezondheidsrisico’s voor jonge kinderen van 0 tot 6 jaar te voorkomen. Het gaat om speeltuinen, basisscholen, kinderopvanglocaties en moestuincomplexen verspreid over vrijwel de hele provincie.
De uitdaging is om uit die grote hoeveelheid locaties een gerichte selectie te maken. Waar voegt bodemonderzoek echt iets toe? En hoe voer je het onderzoek efficiënt uit, met zo min mogelijk overlast voor de gebruikers?
Oplossing: eerst analyseren, daarna het veld in
Een goed bodemonderzoek begint niet buiten, maar achter het beeldscherm. Op basis van gemeentelijke gegevens, Google Street View en Cyclomedia beoordelen de adviseurs van Tetra Tech per locatie het risico op blootstelling aan lood. Alleen locaties waar kinderen met de bodem in aanraking kunnen komen of daar waar gewassen lood kunnen opnemen, gaan door naar de volgende fase. Door deze bureaustudie blijft een gerichte selectie van ruim 840 onderzoekslocaties over.
“Niet iedere locatie vraagt om bodemonderzoek. Een volledig verharde speelplaats levert bijvoorbeeld geen contactrisico op. In het begin onderzochten we ook schoon speelzand uit zandbakken. Daaruit bleek dat dit steevast minder dan 10 mg/kg lood bevatte (onder de detectiegrens). Daarom hebben we besloten dat niet langer te bemonsteren. Juist door dit soort keuzes vooraf te maken, richten we het veldwerk op de locaties waar onderzoek echt nodig is.”
Jasper Huijsmans, adviseur bodemonderzoek
Twintig bodemsteken vertellen het verhaal
Na de selectie volgt het veldwerk. Dat verloopt anders dan regulier bodemonderzoek. Waar normaal ook diepere bodemlagen worden onderzocht, richt dit onderzoek zich op de bovenste twintig centimeter van de bodem. Dat is de laag waarmee jonge kinderen tijdens het spelen in aanraking komen. Bij moestuinen onderzoeken de veldwerkers de bovenste dertig centimeter, omdat de meeste gewassen tot die diepte wortelen.
Met een steekguts nemen de veldwerkers verspreid over de locatie tientallen bodemsteken. De deelmonsters gaan samen in één emmer, worden goed gemengd en vervolgens als representatief monster naar het laboratorium gestuurd.
“We onderzoeken zowel het aangebrachte zandbakzand als de gebiedseigen, humeuze bodem. Met twintig tot soms veertig bodemsteken krijgen we een representatief beeld van de bodemkwaliteit, zonder dat een locatie op de schop hoeft. Zo voeren we het onderzoek snel uit en blijft de overlast voor gebruikers minimaal.”
Jasper Huijsmans, adviseur bodemonderzoek
Van monster naar maatregel
In het laboratorium wordt het monster geanalyseerd. Daarna toetst Tetra Tech de resultaten aan het landelijke toetsingskader van het RIVM en de GGD. Dat maakt onderscheid tussen verschillende typen locaties, zoals speelplaatsen, woonlocaties en moestuinen. Voor iedere locatie gelden specifiek normen die aansluiten bij het gebruik van de bodem.
Voldoet de bodemkwaliteit aan de norm, dan is het onderzoek afgerond. Ligt de loodconcentratie hoger, dan volgt een partijkeuring om de kwaliteit van de grond beter in beeld te brengen. Daarmee wordt ook duidelijk welke mogelijkheden er zijn om de grond af te voeren. Ook deze aanvullende onderzoeken voert Tetra Tech uit.
Op basis van de resultaten adviseren Jasper en zijn collega’s de provincie over passende maatregelen, zoals het afdekken van de bodem of het vervangen van de verontreinigde bovenlaag. Tijdens de uitvoering van maatregelen verzorgt Tetra Tech in Heusden bovendien de milieukundige begeleiding.
“Een speelplaats vraagt om een andere beoordeling dan een moestuin. Op een speelplaats draait het vooral om hand-mondcontact. Bij een moestuin speelt de opname van lood via groenten en fruit een rol. Daarom gelden daarvoor andere normen”
Jasper Huijsmans, adviseur bodemonderzoek
Resultaat: Inzicht als basis voor gerichte maatregelen
Het bodemloodonderzoek loopt sinds 2023 en is inmiddels voor ongeveer twee derde uitgevoerd. Stap voor stap brengt de provincie Noord-Brabant de bodemkwaliteit op aandachtlocaties in beeld. Daardoor komen vervolgonderzoek en maatregelen terecht op de plekken waar ze echt nodig zijn. Zo zet de provincie mensen en middelen doelgericht in en blijft de overlast voor gebruikers beperkt.
Het onderzoek loopt door tot en met 2027. Met iedere onderzochte locatie groeit het inzicht in de bodemkwaliteit. Zo ontstaat een stevige basis voor besluiten over vervolgonderzoek, maatregelen en een veilige inrichting van locaties waar kinderen spelen, leren en buiten zijn.
Zo verloopt het onderzoek
1
Gemeenten leveren aandachtlocaties aan
2
Bureaustudie met Google Street View en Cyclomedia
3
Selectie van onderzoekslocaties
4
Veldwerk en bemonstering
5
Laboratoriumanalyse
6
Toetsing aan het kader van RIVM en GGD (advieswaarde)
7
Advies en waar nodig vervolgonderzoek of maatregelen
Benieuwd wat we voor jou kunnen betekenen? Onze experts denken graag mee.
