Natuurontwikkeling, veiligheid en koeien bij bijzondere dijkversterking Weimeren

Binnen het werkgebied van waterschap Brabantse Delta ligt 425 kilometer aan regionale waterkeringen. Deze zorgen voor bescherming tegen hoogwater vanuit de rivier de Mark. Ruim 30 kilometer van deze keringen, waaronder die rondom Weimeren, voldoet niet aan de nieuwste normen en moet worden verbeterd. De kering is te laag en in de basis onvoldoende sterk.

Het versterken van de vier kilometer lange kering bij Weimeren is onderdeel van het project Natuurrealisatie Noordrand Midden. Binnen dit project werken het waterschap, Staatsbosbeheer en de provincie Noord-Brabant samen aan de ontwikkeling van waterrijke natuur in het gebied. Daarmee krijgt natte natuur de ruimte om zich te ontwikkelen.

De polder Weimeren wordt de komende jaren omgevormd tot een robuust natuurgebied met moerassen, waterplassen, laagveenbossen, ruigtevelden en kruidenrijke graslanden vol fauna. Rens van Hoek, senior projectleider Bouw bij Waterschap Brabantse Delta, benadrukt het belang van het creëren van een leefomgeving waarin dieren en planten die hier nu nog niet voorkomen zich thuis kunnen voelen.

Uitdaging

Om deze natuurdoelen te verwezenlijken, moeten de waterhuishouding in Weimeren worden aangepast en het landschap heringericht. Normaal gesproken zou de vrijgekomen grond een grote kostenpost zijn, omdat het meestal geen nuttige toepassing heeft en ergens moet worden verwerkt of afgevoerd.

Echter, omdat een deel van de regionale kering in Weimeren niet meer voldoet aan de veiligheidseisen, biedt dit kansen voor het hergebruiken van de grond. Bij graafwerkzaamheden komt veel kleihoudend zand vrij, onder andere in de Zwartenbergse Polder. “Dit vrijgekomen materiaal kan worden gebruikt om de kering hoger en breder te maken. Op die manier wordt het transport geminimaliseerd en wordt de kering op een circulaire manier gebouwd”, legt Van Hoek uit.

Naast klei bevat de op te graven grond ook een deel veen. Dit wordt beschikbaar gesteld als voedingsbodem voor de champignonteelt.

Toch is het geen simpel één-tweetje als het lijkt. De bovengrond heeft namelijk een andere samenstelling dan normaal gesproken wordt gebruikt voor een dijkversterking. Daarom heeft Tetra Tech de vraag gekregen hoe de vrijgekomen grond gecombineerd kan worden met de vereisten voor het verbeteren van de kering.

Oplossing

“Omdat kleihoudend zand minder goed bestand is tegen erosie dan dijkenklei, hebben we van dit zand meer nodig om aan de veiligheidsnorm te voldoen”, weet Jesse Anthonisse, adviseur waterkeringen bij Tetra Tech, die hier in zijn ontwerp rekening mee heeft gehouden. “Maar omdat er zoveel grond vrijkomt uit het af te graven gebied kunnen we de dijk overdimensioneren. Concreet betekent dit dat we bovenop de vereiste twee meter voor de versterking om de veiligheidsnorm te halen, de kering nog een meter hoger maken. Daarnaast brengen we ook een extra grondbuffer aan de rivierzijde van de kering aan.”

Deze opzet maakt de kering Weimeren uniek. Het biedt naast de waterkerende functie tegen het overstromen van de Mark namelijk extra mogelijkheden voor de dijk. Er mag straks over gewandeld worden, er kunnen struiken op groeien en dieren als schapen en koeien mogen hierop grazen.

“Door naast de erosiebuffer ook nog eens een extra laag van een meter bovenop het profiel toe te voegen, maken we de kering ook geschikt voor verschillende soorten beweiding. Hierdoor zorgt het waterschap niet alleen voor een typisch Nederlands tafereel met koeien in de wei, maar wordt ook geaccepteerd dat er bij hoogwater een deel van de grond door de rivier wordt meegenomen”, legt Anthonisse uit.