Hoe Rijkswaterstaat de belangrijkste vaarverbinding voor Noord-Nederland veilig op diepte houdt
De Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl is een van de belangrijkste vaarwegen van Nederland. Voordat baggeraars de vaargeul weer op diepte brengen, onderzoekt Tetra Tech wat zich onder het wateroppervlak bevindt. Dat vormt de basis voor een veilige en vlotte doorvaart, nu én in de toekomst.
118
Kilometers lengte Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl
14
Knelpuntlocaties onderzocht
20
Kilometers waterbodem onderzocht
200.000
Kubieke meters te baggeren sediment
2026-2029
Looptijd project
Belangrijke schakel voor de Nederlandse economie
Iedere dag varen binnenvaartschepen over de Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl. Ze vervoeren containers, bouwmaterialen en grondstoffen tussen Noord-Duitsland en de havens van Amsterdam en Rotterdam. De vaarweg bestaat uit het Prinses Margrietkanaal, het Van Starkenborghkanaal en het Eemskanaal. Samen vormen ze een verbinding van 118 kilometer en een belangrijke schakel voor de Noord-Nederlandse economie.
Water staat alleen nooit stil. Jaar na jaar hopen zand, slib en klei zich op in de vaargeul. Daardoor neemt de diepte langzaam af. Om de vaarweg voor de binnenvaartschepen veilig en goed bevaarbaar te houden, werkt Rijkswaterstaat de komende jaren aan groot onderhoud. Baggeren is het devies, maar voordat de eerste baggeraar het water op gaat, begint een omvangrijk voorbereidend proces.
“Een baggerproject begint bij ons met inzicht. Voordat we onderhoud uitvoeren, willen we precies weten wat de uitgangssituatie is. Dat helpt ons om het werk zorgvuldig voor te bereiden, risico’s beheersbaar te houden en tijdens de uitvoering de juiste keuzes te maken.”
Dirk Bosma, contractmanager Programma’s, Projecten en Onderhoud, Rijkswaterstaat
Uitdaging: eerst begrijpen wat er onder water gebeurt
Rijkswaterstaat brengt de komende jaren veertien knelpuntlocaties op de Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl weer op diepte. In totaal gaat het om ongeveer 180.000 tot 200.000 kubieke meter baggerspecie. Voordat het baggerwerk start, moet duidelijk zijn hoe de waterbodem is opgebouwd, welke kwaliteit het materiaal heeft en hoe de vrijkomende baggerspecie veilig verwerkt of hergebruikt kan worden. Die opdracht ligt bij Tetra Tech.
“Veel mensen denken dat baggeren begint zodra het eerste werkschip uitvaart. Voor ons begint het maanden eerder. Naast een integraal veiligheidsplan, brengen we eerst de waterbodem in kaart, zodat we precies weten hoe die is opgebouwd en welke kwaliteit het materiaal heeft om het baggerwerk goed voor te bereiden”
Victor van Kekem, projectleider Tetra Tech
Oplossing: slimme voorbereiding voorkomt verrassingen
Voor Rijkswaterstaat voert Tetra Tech een milieuhygiënisch waterbodemonderzoek uit op de veertien knelpuntlocaties, verspreid over ongeveer twintig kilometer vaarweg. Het projectteam verzamelt historische gegevens, bestudeert eerdere onderzoeken en raadpleegt informatie van gemeenten, waterschappen en Rijkswaterstaat. Op basis daarvan bepaalt het team waar de boringen plaatsvinden en welke analyses nodig zijn.
“Het vooronderzoek bepaalt onze onderzoeksstrategie. Door vooraf zoveel mogelijk informatie te verzamelen, weten we waar extra aandacht nodig is en voorkomen we verrassingen tijdens het veldwerk.”
Victor van Kekem, projectleider Tetra Tech
Veiligheid begint aan de tekentafel
Werken op een van de drukst bevaren vaarwegen van Noord-Nederland vraagt om meer dan een goed onderzoeksplan. Nog voordat het eerste bodemmonster wordt genomen, stelt Tetra Tech een integraal veiligheidsplan op. Dat plan brengt alle risico’s vooraf in beeld en beschrijft hoe het onderzoek veilig kan plaatsvinden.
Denk aan scheepvaartbegeleiding tijdens de werkzaamheden, de afstemming met bedrijven langs de vaarweg, kabels en leidingen, opsporen niet-gesprongen explosieven en de inventarisatie van aanleg- en losplaatsen voor schepen met gevaarlijke stoffen.”
“Op deze vaarweg deel je tijdens het onderzoek de ruimte met de beroepsvaart, bedrijven langs het kanaal en andere gebruikers. Dan is veiligheid niet iets wat je onderweg regelt. Daarom willen we vooraf alle raakvlakken en risico’s in beeld krijgen met een integraal veiligheidsplan.” .”
Dirk Bosma, contractmanager Programma’s, Projecten en Onderhoud, Rijkswaterstaat
Iedere boring vertelt een ander verhaal
Na de voorbereidingen neemt onderaannemer Bouten Geotron het veldwerk voor zijn rekening. Vanaf een werkschip, uitgerust met spudpalen, neemt het team bodemmonsters met een Vibrocore en waar nodig een zuigerboor.
Geen locatie blijkt hetzelfde. Op sommige plekken bestaat de bodem uit een dik pakket slib. Even verderop komen klei, zand of veen tevoorschijn. Soms verandert de bodemopbouw al binnen één onderzoeksvak. Juist daarom vraagt iedere locatie om een eigen onderzoeksstrategie.
In het laboratorium worden de monsters vervolgens onderzocht op een breed waterbodempakket aangevuld met PFAS en extra analyses op nutriënten en zeefkromme. De resultaten geven inzicht in de milieuhygiënische kwaliteit van de waterbodem en bepalen welke mogelijkheden er zijn voor verwerking en hergebruik van de vrijkomende baggerspecie.
“Iedere boring levert nieuwe informatie op. Pas als alle puzzelstukken op hun plek vallen, ontstaat een compleet beeld van de waterbodem.”
Victor van Kekem, projectleider Tetra Tech
Resultaat: stevige basis voor veilig baggerwerk
Het onderzoek resulteert in drie rapportages: één voor het Prinses Margrietkanaal, één voor het Van Starkenborghkanaal en één voor het Eemskanaal. Daarmee krijgt Rijkswaterstaat inzicht in de kwaliteit van de waterbodem, de mogelijkheden voor verwerking en hergebruik van de baggerspecie en de veiligheidsmaatregelen die tijdens het baggerwerk nodig zijn.
De rapportages vormen bovendien een belangrijke basis voor de aanbesteding van de baggerwerkzaamheden. Aannemers weten vooraf welke omstandigheden zij aantreffen en welke maatregelen nodig zijn om het werk veilig en efficiënt uit te voeren.
“Een baggerproject begint bij ons met inzicht. Voordat we onderhoud uitvoeren, willen we precies weten wat de uitgangssituatie is. Dat helpt ons om het werk zorgvuldig voor te bereiden, risico’s beheersbaar te houden en tijdens de uitvoering de juiste keuzes te maken.”
Dirk Bosma, contractmanager Programma’s, Projecten en Onderhoud, Rijkswaterstaat
Benieuwd wat we voor jou kunnen betekenen? Onze experts denken graag mee.
